Ev hizmetlerinde çalışan temizlikçi, bakıcı ve gündelikçi milyonların sosyal güvenceye kavuşması için uygulanan sigorta sisteminde prim yükümlülükleri ve teferruatlı şartlar emeklilik hayalini zorlaştırırken; devletin sağladığı destekler, prim indirimleri ve teşviklerin ağırlıklı olarak işveren maliyetlerini düşürmeye odaklanıyor.
Türkiye’de ev hizmetlerinde çalışanların sosyal güvenceye kavuşması amacıyla uygulanan sigorta sistemi, çalışanlara emeklilik olanağı sunarken işverenlere de muhtelif mali avantajlar temin ediyor.
Çalışılan gün miktarına göre farklılaşan prim mükellefiyetleri, sağlanan indirimler ve istihdam destekleri, evinde yardımcı çalıştıranların giderlerini doğrudan etkiliyor.
Ev hizmetlerinde çalışanlar için iki ayrı sigorta usulü bulunuyor. Hangi uygulamanın yürürlükte olacağı, çalışanın aynı evde ay içerisinde kaç gün mesai yaptığına bakılarak tespit ediliyor.
AYDA 10 GÜNDEN AZ VE ÇOK ÇALIŞANLARIN PRİM HESABI
Ayda 10 günden az çalışanlar için iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamında günlük 22,02 Türk lirası prim tahakkuk ettiriliyor. Bu kapsamda hizmet verenler, arzu etmeleri hâlinde emeklilik primlerini öz kaynaklarıyla yatırabiliyor. Bunun için aylık 11 bin 65 Türk lirası 5 kuruş ödeme yapılması zorunluluğu bulunuyor.
Dünya‘da yer alan habere göre ev hizmetlerinde ayda 10 gün veya daha fazla çalışanlar için uzun vadeli sigorta primi yatırılması gerekiyor. Bu yıl işçinin günlük brüt ücretinin yüzde 38,75’i oranında prim ödeniyor. Brüt asgari ücretin 33 bin 30 Türk lirası olduğu hesaplamaya göre, 30 gün çalışan bir kişi için aylık 12 bin 799 Türk lirası 13 kuruş prim ödenmesi gerekiyor.
İŞVERENE 2 PUANLIK PRİM İNDİRİMİ VE İSTİHDAM TEŞVİKİ
Ancak evinde çalıştırdığı kişinin aylık prim ve hizmet belgesini Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) yasal süresi içerisinde teslim eden ve primlerini aksatmadan ödeyen işverenler, 2 puanlık indirimden faydalanabiliyor. Bu indirimle prim oranı yüzde 36,75’e geriliyor. Böylece 30 gün çalışan bir işçi için ödenecek prim 12 bin 138 Türk lirası 53 kuruşa düşüyor. Aylık prim maliyeti 660,60 Türk lirası azalıyor.
Evinde yardımcı çalıştıranlar, belirli koşulları yerine getirmeleri durumunda işveren primi desteğinden de yararlanabiliyor. Devlet tarafından sunulan teşvik kapsamında genç, kadın ve mesleki belge sahibi kişileri istihdam eden işverenlerin prim yükü hafifletiliyor. Teşvikten faydalanılabilmesi için sigortalının 18 yaşından büyük olması ve işe alındığı tarihten önceki 6 aylık dönemde işsiz bulunması şart koşuluyor.
Ayrıca işverenin aylık prim ve hizmet belgesini yasal süresinde vermesi, primlerini zamanında ödemesi ve varsa yapılandırılmış veya taksitlendirilmiş borçları dışındaki mükellefiyetlerini yerine getirmesi gerekiyor. Sigortalının, işe alındığı tarihten önceki son 6 aylık dönemde Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirilen ortalama sigortalı sayısına ilave olarak çalıştırılması da aranan şartlar arasında yer alıyor.
Teşvikten yararlanmak için çalışanın yıl sonuna kadar işe alınması gerekiyor. Şartların sağlanması durumunda 2 yıl boyunca işveren primi ödenmiyor. İşe alınacak bakıcının son 6 aydır herhangi bir işte çalışmamış olması ve Türkiye İş Kurumu’na (İŞKUR) kayıtlı işsiz olması halinde ise teşvik süresi 6 ay daha uzatılarak 30 aya çıkarılıyor.
ASGARİ ÜCRET DESTEĞİ VE İŞ KANUNU DIŞI ÇALIŞMA KOŞULLARI
Evde yardımcı çalıştıranlara yönelik bir diğer uygulama da asgari ücret desteği olarak öne çıkıyor. Ay içerisinde 10 gün ve üzerinde sigortalı çalıştıranlar, aylık 1.270 Türk lirası asgari ücret desteğinden yararlanabiliyor. Ancak destekten yararlanabilmek için bazı kriterler bulunuyor. Geçen yıl da işçi çalıştırmış olan işverenlerin, destekten yararlanacakları ayda çalıştırdıkları işçi sayısını geçen yılın aynı ayında çalıştırdıkları işçi sayısının altına düşürmemesi şartı aranıyor.
Ev hizmetlerinde çalışanlar İş Kanunu’na değil, Türk Borçlar Kanunu’na tabi bulunuyor. Bu nedenle ev hizmetlerinde çalışanların kıdem tazminatı alma imkânı yer almıyor. Ancak çalışanların yıllık ücretli izin hakkı bulunuyor. Ayrıca ev hizmetlerinde çalışanlara işten ayrılmadan önce bildirim yapılması gerekiyor. Bildirim sürelerine uyulmaması hâlinde, bu sürelere karşılık gelen ücretin ödenmesi icap ediyor.
Ev hizmetlerinde çalışanların işten ayrılması veya işten çıkarılması durumunda uygulanacak bildirim süreleri, çalışma süresine göre şöyle belirleniyor:
1 yıla kadar çalışanlar: 2 hafta
1 yıldan 5 yıla kadar çalışanlar: 4 hafta
5 yıldan fazla çalışanlar: 6 hafta
Bu sürelere riayet edilmemesi durumunda ilgili süreye karşılık gelen ücretin ödenmesi gerekiyor.
Ev hizmetlerinde çalışanların yıllık ücretli izin hakları da çalışma süresine ve yaşlarına göre belirleniyor. En az 1 yıl çalışanlar 2 hafta ücretli izin hakkına sahip oluyor. 18 yaşından küçük veya 50 yaşından büyük çalışanlar ise en az 3 hafta ücretli izin kullanabiliyor. Evde çalışanların haftada bir gün tatil hakkı da bulunuyor. Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekiyor.
